[Solidair] N-VA-ideologie is een aanval op vrijheid, gelijkheid en democratie

“Sommigen schreven mijn jury dat het een schande is dat ze mij doen doctoreren met dergelijke leugens”, zegt Ico Maly in een interview in het weekblad Solidair. Bij de N-VA zijn ze niet in hun nopjes met het boek van Ico Maly. Kan moeilijk anders. De cultuursocioloog en coördinator van gelijkerechtenbeweging Kif Kif hangt van de N-VA een heel ander beeld op dan dat van een respectabele, democratische, nationalistische centrum-rechtse partij.

Verkiezingsavond 14 oktober 2012. Bart De Wever en zijn gevolg houden een Romeinse mars op het Antwerpse stadhuis om hun verkiezingsoverwinning te claimen. “Zijn stijl, zijn manier van handelen, zijn harde taal doen me denken aan extreemrechts”, zei Gents burgemeester Daniël Termont hierover op de Nederlandse radio. (Foto Belga, Dirk Waem)

Ico Maly is somber. “Ik vrees dat er donkere tijden aankomen. De Wever is geen fascist, maar de situatie vandaag lijkt op die van het einde van de 19de en begin 20ste eeuw. Toen werd de grond gelegd waarop het fascisme kon groeien. De ingrediënten zijn er: een gigantische financiële en economische crisis, de roep om een sterke leider en de groei van de ideeën van de antiverlichting en van nationalisme.” En N-VA speelt een cruciale rol in het mixen van die explosieve cocktail…

Tijdens de verkiezingscampagne was er commotie over de Antwerpse stadsslogan “’t Stad is van iedereen”. Gevraagd naar een alternatief, antwoordt De Wever: “Iedereen is van ’t stad”. Spielerei?

Ico Maly. Zeker niet. “Iedereen is van ’t stad” raakt de kern van De Wevers conservatief project. Om dat te begrijpen moeten we terug naar de Franse Revolutie uit 1789 en de ideeën van de Verlichting. Die zeggen dat we allemaal gelijk en vrij worden geboren en we het recht hebben om de samenleving te “maken” op basis van een sociaal contract.

De Wever heeft een heel ander mensbeeld. De natie is ‘organisch’ en jij maakt daar deel van uit. Je wordt onvrij geboren en je hebt niet zozeer rechten, maar vooral plichten ten aanzien van de voorvaderen. Je moet het “kostbaar weefsel van werkbare waarden” in stand houden – vandaar ook de titels van de boeken van De Wever. “Iedereen is van ’t Stad” symboliseert de  anti-Verlichtingsideologie van De Wever en houdt een aanval in op vrijheid, gelijkheid en democratie.

Edmund Burke, De Wevers favoriete filosoof, fulmineerde destijds sterk tegen de Franse Revolutie. Je schrijft: “Wat de Franse Revolutie was voor Burke, is mei ’68 voor De Wever”. Leg eens uit.

Ico Maly. De Wever kijkt met heimwee naar de jaren 50, omdat er volgens hem toen nog een gezond sociaal weefsel, een morele orde en een homogene identiteit was die iedereen deelde. En daar zie je die parallel met het anti-Verlichtingsdenken van Burke. Die vond de Engelse Revolutie uit 1688 nog een goede zaak omdat hij die begreep als een heropleving van een oude traditie, maar de Franse Revolutie was voor hem meer dan één brug te ver.

De Wever citeert Burke letterlijk als hij over mei ’68 zegt dat de grote nadruk op gelijkheid en vrijheid onvermijdelijk leidt tot een ontsporing van de samenleving. Ingrijpen in de samenleving om vrijheid en gelijkheid te stimuleren is voor beiden totaal uit den boze. Men moet zich schikken naar de morele orde van de natie en dus ook onderwerpen aan de huidige gang van zaken.

De Wever laat zich nochtans nooit negatief uit over de Verlichting, integendeel.

Ico Maly. Hij doet dat inderdaad zelden expliciet omdat hij de wind van voren zou krijgen. Maar als je goed oplet, wordt duidelijk dat zijn lof voor de Verlichting slechts in één context uitgedragen wordt: de multiculturele samenleving. Met de verlichtingswaarden rangschikt hij samenlevingen van goed naar slecht. Hij predikt een soort “cultureel evolutionisme”. Wij Vlamingen zijn allemaal verlichtingsmensen en anderen zijn dat niet.

Maar de Verlichting zegt juist dat iedereen onvervreemdbare gelijke rechten heeft, ongeacht de culturele achtergrond. De Wever doet louter lippendienst aan de Verlichting, eigenlijk zet hij ze in om anderen minder rechten toe te kennen en rechten voorwaardelijk te maken. Je krijgt de facto eerste- en tweederangsburgers.

Hoe onderscheidt het N-VA zich op dat vlak van het Vlaams Belang?

Ico Maly. Ha, de grote truc van de N-VA! Het verschil tussen het nationalisme van N-VA en het VB is bijzonder klein en vooral theoretisch door een andere definiëring van de natie. Vlaams Belang stelt ‘Blut und Bodem’ voorop. N-VA definieert twee naties. Natie één deelt N-VA met het VB: de natie als een etno-cultureel gegeven of het 19de-eeuwse nationalisme. Wij worden allemaal geboren als Vlaming, wij delen een gemeenschappelijk verleden, waarden en normen en spreken Nederlands.

In naam van de middenklasse rijdt de N-VA voor de Vlaamse elite met een keihard neoliberaal programma

Daaraan koppelt N-VA natie twee, of wat zij het ‘civiele nationalisme’ noemen, met als voordeel dat ze zo ogenschijnlijk de link leggen met de Verlichting. Nieuwkomers mogen lid worden van de club maar ze moeten zich uiten als Vlaming en volledig schikken naar natie één. Ze moeten zich zien en gedragen als Vlamingen.

En zo kan N-VA uitschreeuwen dat nieuwkomers bij hen welkom zijn, bij VB niet, N-VA is “open” en “inclusief”, VB is “gesloten”. Maar voor N-VA domineert duidelijk ook natie één. Die vormt de basis en kan niet veranderen van buitenaf. Nieuwkomers hebben er geen fluit over te zeggen. In de praktijk komt dat neer op het vragen van complete assimilatie, wat bitter weinig verschilt van het ‘aanpassen of opkrassen’ van het VB.

N-VA is extreemrechts schrijft u. Nochtans wordt De Wever net opgevoerd als de man die het Vlaams-nationalisme uit het extreemrechts verdomhoekje heeft gehaald.

Ico Maly. Ja, hij haalt het weg uit die hoek, maar hij maakt het daarom niet kapot, hé. Hij stopt het in een mooi jasje om gematigd over te komen. Dat is de grote kracht van de N-VA: de verpakking. Maar de doelstellingen zijn zeer radicaal.

En die zijn extreemrechts?

Ico Maly. Zonder twijfel, net omdat de N-VA een aanval inzet op gelijkheid, vrijheid en zelfs op de democratie. Zo heeft voor De Wever enkel een Vlaamse democratie legitimiteit, niet de Belgische. Over Di Rupo zegt De Wever niet zomaar: “Dit is niet mijn premier.” Democratie wordt bij N-VA etnocratie: je identiteit bepaalt er welke rechten je krijgt.

Een derde aanval op de democratie is het claimen van de absolute meerderheid zodra ze de verkiezingen wint. Een uitslag van 28 procent wordt door N-VA in een handomdraai omgezet in een absolute meerderheid. Plots spreekt ze in naam van alle Vlamingen. “De Vlaming heeft gekozen”, “De Vlaming wil dit” of “De Vlaming wil dat”. En zo krijg je een ‘tijdelijke dictatuur van de meerderheid’: ‘wij zijn verkozen, zijn de baas en de rest moet zwijgen.’ Elke kritische stem wordt illegitiem.

Kijk naar het initiatief “Niet in onze naam”. Tijdens een avond in de KVS zijn enkele artiesten en syndicalisten kritisch voor het N-VA. Als dank regende het parlementaire vragen van de N-VA. Later wordt Jean-Pierre Rondas (oud-journalist en lid van de Vlaams-nationalistische Gravensteengroep, n.v.d.r.) door de N-VA afgevaardigd in de raad van bestuur van de KVS. Het eerste wat ie zegt, is dat zo’n ‘dwaze politieke activiteiten’ niet kunnen in de KVS.

Dat is allemaal een negatie van de democratie zoals de Verlichtingsdenkers die begrepen. Een meerderheid mag geen minderheid domineren. Integendeel, je moet de belangen en de inspraak van minderheden verzekeren. Ook kan je, net omdat iedereen gelijk vrij is, niet spreken in naam van het volk. Iedereen moet een stem hebben.

“Voka is mijn baas”, zegt De Wever. Hoe past het neoliberalisme van N-VA in het conservatieve verhaal?

Ico Maly. N-VA heeft een keihard neoliberaal programma: wachtuitkeringen en brugpensioen afschaffen, de indexering schrappen, de lonen afstemmen op Duitsland, de werkloosheidsuitkeringen beperken in de tijd… De anti-Verlichtingstraditie en het neoliberalisme vormen een mooi huwelijk.

Revolutionaire conservatieven willen niet dat de staat ingrijpt voor het verzekeren van rechten, gelijkheden en vrijheden. Dat is ook de minimale staat zoals de neoliberalen die zien. Wat mag die staat dan wel doen? Concurrentie organiseren en vrij baan geven aan de ondernemers. Je hebt de absolute vrijheid van de bazen tegenover de onvrijheid van werkende mensen, bruggepensioneerden, werklozen… Die moeten zich onderwerpen en het economisch weefsel reproduceren. Bij de conservatieven zijn privileges ingebakken. De een mag meer dan de ander. Bedrijfsleiders mogen meer dan arbeiders. Echte Vlamingen mogen meer dan moslims en Walen.

Liberalen doen toch ook een beroep op de Verlichting?

Ico Maly. Ik maak een onderscheid tussen liberalen en neoliberalen. Je hebt de Verlichting en de anti-Verlichting, grosso modo links en rechts vandaag. Wat mij betreft zijn de verlichte liberalen uit de 19de eeuw links. Vrijheid en gelijkheid staan centraal bij hen. De Amerikaanse liberaal Thomas Jefferson zei bijvoorbeeld: “Effectieve gelijkheid valt bijna onmogelijk te realiseren, maar toch moeten we er alles aan doen om het te bereiken.” Ik zie het de jonge De Croo niet meteen op de onderhandelingstafel gooien. Neoliberalen schrapten gelijkheid uit hun woordenschat. Open Vld is ook tegen het migrantenstemrecht, maar voor klassieke liberalen is stemrecht onvervreemdbaar. En vrijheid is er vooral voor de grote bonzen.

Het verschil tussen het nationalisme van N-VA en VB is bijzonder klein

Extreemrechts, neoliberaal en reactionair. Toch kende N-VA een steile opgang: van een partij die flirtte met de verkiezingsdrempel naar de grootste partij. Hoe kan dat?

Ico Maly. Dat de partij rijdt voor de Vlaamse elite helpt natuurlijk, maar hét succes van de N-VA is hun uitgekiende communicatiestrategie gericht op gematigdheid. Een gewone burger die nooit voor het VB zou stemmen, kan zich daardoor wel herkennen in de N-VA. Neem nu die neoliberale kritiek op Di Rupo. De maatregelen van de N-VA zouden de armere klassen nog dieper in de put duwen en ook de beter verdienende middenklasse hard treffen. Maar het komt zeer soft over, met een vanzelfsprekende toon. N-VA stelt het voor alsof ze de middenklasse verdedigen. Maar hoe definiëren ze die? Als ijverige speculanten met 1,25 miljoen op de bankrekening en een dikke bedrijfswagen in de garage. In feite zie je dat de N-VA in naam van de middenklasse rijdt voor de elite van de samenleving.

Wat is de impact van een persoon als De Wever?

Ico Maly. Enorm natuurlijk. Wanneer zien we voor het eerst de opgang van de N-VA? Vanaf dat De Wever optreedt in het spelprogramma De Slimste Mens. De Wever communiceert op maat van iedereen. In Terzake komt hij voor de dag met politiek en goede oneliners. In Story gaat het over zijn dieet, maar ook dat is natuurlijk door en door politiek.

De Wever is ook meesterlijk in het gematigd communiceren met klassiek retorische trucs. Hij citeert veel linkse denkers, uit hun context, waardoor zijn discours minder rechts aankomt. Hij argumenteert met citaten en programmapunten van politici uit traditionele partijen. Hij zwaait met rapporten van OESO en de EU. Hij verpakt het in oneliners. Met veel metaforen, eufemismen. Dingen als de twee democratieën, borrelnootjes, vette vis, twee democratieën. Dat helpt allemaal om gematigd over te komen.

In uw boek schrijft u dat hij het nationalisme “banaal” probeert te maken en dat hij zijn politiek taalgebruik weet op te leggen aan de tegenstander. Wat bedoelt u?

Ico Maly. De Wever kent zijn nationalistische klassiekers bijzonder goed. Vooral die van linkse denkers overigens. Michael Billig heeft het over de “banalisering” van het nationalisme. Maar die bekijkt dat kritisch, De Wever gebruikt het als een soort handleiding om zijn nationalisme hegemonisch te maken. Door een talige strijd met veel oneliners rijpt hij de geesten pro nationalisme. Je ziet dat zeer sterk in zijn oneliner over de ‘twee democratieën’.

N-VA-comments op krantenfora en Facebook zijn vaak astroturf: structureel georganiseerde copy-paste.

Zo zegt hij dat er twee publieke opinies zijn. Onzin natuurlijk, er zijn er veel. Van twee publieke opinies gaat het naar “België is een land van twee democratieën”. Ook onzin. België is één parlementaire democratie, met twee kiesomschrijvingen en een democratisch deficit dat wel, maar met één grondwet, één sociale zekerheid, één socio-economische ruimte, een taalgrensoverschrijdend middenveld… Maar vanaf 2009 wordt dat een erg dominant idee. Zo weet De Wever met één oneliner zijn kijk op te leggen. Democratie wordt etnocratie.

Het blijft wel een opmerkelijke zaak dat De Wever zich open en bloot kon profileren als conservatief, tot voor kort nog een scheldwoord.

Ico Maly. Jawel. Maar interessant is dat het conservatisme zich net leent tot een bijzonder scherpe retoriek die sterke contrasten mogelijk maakt. Door die idee van een organische natie met één duidelijke morele orde krijg je twee groepen. De goede én de slechte. De goede, dat zijn de leden van de natie: de Vlamingen met een bepaalde cultuur, een bepaalde taal, een bepaald grondgebied, enzovoort. Maar ze worden constant geboycot door traditionele politici, de linkse kerk, de moslims, de Walen… Die bedreigen de natie en de belangen van de Vlaming.

“Het mechanisme van de virtuele verovering waarbij ongeacht het thema steeds dezelfde ideeën terugkomen.” Zo omschrijft u de activiteit van N-VA op Facebook. Leg eens uit.

Ico Maly. De N-VA-stem is bijzonder dominant op internet. Opmerkelijk genoeg schommelen N-VA-comments onder krantenartikels op het net rond de 70%. Die reacties spreken letterlijk met de woorden van De Wever en N-VA: Duitse locomotieven, status quo, twee democratieën, de hangmat, PS-dictatuur… Je merkt er ook een radicalisering. Ze zijn zogezegd de grondstroom van Vlaanderen, wat weer input geeft aan het discours van N-VA. Je krijgt zo een soort cirkel waardoor N-VA kan beweren dat ze spreekt in naam van de publieke opinie. “Kijk die krantencommentaren, dat is de publieke opinie en wij volgen dat gewoon.”

Maar als je die reacties van dichterbij bekijkt, blijkt die dominantie opgezet spel. Zo had ik recent een interview in Knack. Op de website van Knack kreeg het artikel 2166 likes en 280 reacties. Van die reacties waren er 11 positief, 2 zijn neutraal, en al de rest was anti.

Dat is al geen 70 procent meer…

Ico Maly. Neen, bijna 100% negatieve reacties, des te opmerkelijker met meer dan 2000 likes. Twee motieven komen steeds terug. Knack bekeert zich tot de linkse kerk na het vertrek van directeur Rik Van Cauwelaert. Een tweede soort reacties spelen de man. Plots ben ik een ‘hollandse oelewapper’ die geen recht van spreken heeft omdat hij niets afweet van Vlaanderen. Ook was ik verdacht want een ‘linkse of extreemlinkse intellectueel’, een Kif Kif’er, een sp.a’er, een PVDA’er, of iemand van Groen.

Nu, vele van die reacties waren copy-paste! Op Facebook postte iemand met N-VA-badge een comment op zijn wall bij de link naar mijn interview op Knack. Een commentaar in twee delen: één over mijn democratiebegrip en een tweede over het feit dat ik akkoord ben met Termont die N-VA extreemrechts noemde. Wel, op het Knackforum duikt elk deel letterlijk op onder twee nieuwe namen.

Een duidelijk voorbeeld van wat men in het jargon astroturfing noemt. Eén persoon die meerdere commentaren schrijft telkens onder een andere naam. Uit mijn onderzoek blijkt dat veel N-VA-militanten daar bijzonder bedrijvig in zijn. En zo groeit de idee dat De Wever de spreekbuis is van de publieke opinie, dat hij vertolkt wat de Vlaming wil.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s